منصور ابن حازم از امام صادق ( عليه السّلام ) نقل نموده است كه او فرمود : « هنگامى كه جبرئيل با اذان ، خدمت پيامبر ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرود آمد ، سر حضرت ( ص ) در حجر على ( عليه السّلام ) بود . هنگامى كه جبرئيل اذان و اقامه را أدا نمود ، رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرمود ، يا على ! آيا شنيدى ؟ گفت : بلى ، فرمود : آيا حفظ كردى ؟ گفت : بلى ، فرمود : بلال را دعوت كن و اذان و اقامه را به او ياد بده ! على ( عليه السّلام ) بلال را فراخواند و اذان و اقامه را به او ياد داد » . « 1 » در روايت ديگرى از فضل بن يسار از امام صادق ( عليه السّلام ) چنين نقل شده است كه فرمود : « هنگامى كه رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) در سفر معراج به بيت المعمور رسيد و زمان نماز فرارسيد ، و جبرئيل نداى اذان و اقامه را سرداد . فرشتگان و انبياء پشت سر رسول خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) صف كشيدند . سپس اذان مشهور را متذكّر شد » . « 2 » ميان دو حديث مذكور منافاتى در كار نيست ، زيرا ممكن است جبرئيل دوباره به گونه‌هاى مذكور آمده باشد . در اينجا بحث و بررسى بيشترى وجود دارد و آن اين است كه اذان گاهى براى تكميل فضيلت نماز است ، مثل اذان كسى كه به تنهايى اذان مىگويد و اذان زنى كه در خانه‌اش ، عملى مىنمايد كه به منظور دريافت ثواب است و بس . گاهى اذان فقط به منظور اعلام انجام مىشود ؛ مانند اذان كسى كه در شهر خود روى بلندى مىايستد و اذان مىگويد و گاهى هم به منظور فضيلت و ثواب است و هم براى إعلام و آگاهاندن مانند اذان نماز جماعت . و در حديثى آمده است : كسى كه با اذان و إقامه نماز بخواند ، گويا دو صف از ملائكه پشت سر او نماز خوانده‌اند و اگر اقامه تنها بخواند ، گويا يك صف از فرشتگان پشت سر او نماز گزارده‌اند . « 3 » نوع پنجم : مربوط به مقارنات نماز است در اين مورد 9 آيه مورد توجّه است كه بايد بررسى شوند : [ 40 ] آيه اوّل : « وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِينَ » ؛ « 4 » « و از روى خضوع و اطاعت براى خدا بپاخيزيد .

--> ( 1 ) . وسائل ، ب 1 ، از ابواب اذان و اقامه . ( 2 ) . وافى ، ج 5 ، ص ، 86 . ( 3 ) . وافى ، ج 5 ، ص 86 . ( 4 ) . سورهء بقره ، آيهء 238 .